“God stuurde ons een kant op” 

Koen en Petra maken zich sterk voor het leesonderwijs in Papoea-Nieuw-Guinea. 

Bij Bijbelvertaalwerk hoort leesonderwijs. Hoe meer mensen kunnen lezen, hoe beter een vertaalde Bijbel wordt gebruikt. Elf jaar geleden gingen Koen en Petra den Hartogh zich met dat doel inzetten voor het leesonderwijs in Papoea-Nieuw-Guinea (PNG). Ze kozen voor een methode die toen nog ongebruikelijk was, maar inmiddels zijn nut heeft bewezen: de inzet van interactieve leesapps.

Voordat Koen en Petra zich op dit terrein begaven, waren ze al een aantal jaar actief in Papoea-Nieuw-Guinea. Als pasgetrouwd stel volgden ze een zendingsjaar aan een Bijbelschool. Daarna gingen ze op zoek naar een organisatie die hun talenten kon gebruiken. Koen was wiskundedocent en Petra verpleegkundige; het liefst gingen ze in hun eigen beroep ergens aan de slag.   

“God stuurde ons een kant op”
Koen en Petra vertellen hoe ze uiteindelijk bij Wycliffe uitkwamen. Koen: “Er was een dame bij ons in de kerk en die zei: ‘Je zou eens met Wycliffe Bijbelvertalers moeten gaan praten.’ Ik dacht, dat slaat nergens op. Ik doe iets met cijfers en vertalers doen iets met tekst, dat is totaal het tegenovergestelde! Tot we enige tijd later tijdens een conferentie van stichting Opwekking bij de stand van Wycliffe kwamen. Daar ontmoetten we mensen die in Papoea-Nieuw-Guinea werkten. En zij vertelden ons dat ze in PNG wiskundedocenten en verpleegkundigen nodig hadden … We hadden samen gebeden of God de gesprekken die dag wilde leiden, dus toen hadden we wel sterk het gevoel dat God ons een bepaalde kant op stuurde.” Het gesprek met Wycliffe kwam er toch en niet lang daarna werden Koen en Petra uitgezonden naar PNG.  

Bijbelse liederen in de eigen taal 
Koen ging aan de slag op een internationale middelbare school en Petra vond een baan in een kliniek. Ze kwamen te wonen op het centrum van een Bijbelvertaalorganisatie in Ukarumpa, waar ook de Bijbelvertalers van Wycliffe wonen en werken. Petra: “We zagen van dichtbij dat er naast vertalers behoefte was aan ondersteunend personeel op het gebied van geletterdheid en Bijbelgebruik. Daarom besloten we om een opleiding te gaan volgen in Engeland.” Koen volgde training in alfabetiseringswerk en Petra in Bijbelgebruik. Na hun terugkeer in PNG konden ze hun nieuw verworven kennis inzetten voor een taalgroep. Ze gingen kerkelijk leiders helpen bij het vastleggen en opnemen van Bijbelse liederen in de eigen taal. Petra en Koen kijken verwonderd terug op deze periode: “De opnames waren ongekend populair. Overal gingen mensen kijken bij degenen die een dvd-speler hadden. De liederen werden ook op de radio uitgezonden. De muziek bleek een heel krachtig middel om het Evangelie in de eigen taal te verspreiden.”

Grote veranderingen 
Terwijl Koen en Petra erover nadachten hoe ze dit werk een vervolg konden geven, kwam er onverwacht iets anders op hun pad. Van SIL kwam de vraag of Koen regionaal directeur wilde worden. Hoewel hij daar niet direct voor voelde, had hij niet de keus om nee te zeggen en heeft hij deze functie toch drie jaar vervuld. Een andere gebeurtenis zette hun leven nog meer op zijn kop: na zestien jaar huwelijk ontvingen  Koen en Petra een zoon, Thijs, die nu twaalf is. Twee jaar later werd Chris geboren.    

Een app voor het leesonderwijs 
Ook in hun werkleven brak een nieuw hoofdstuk aan. De aanleiding was een gesprek van Koen met een collega die betrokken was bij het onderwijs in verschillende dorpen. Deze vertelde hem dat de scholen behoefte hadden aan een interactieve app voor de ondersteuning van het leesonderwijs. Koen was op de hoogte van de situatie dat in de meeste dorpsscholen in PNG nauwelijks leesmateriaal beschikbaar is. De dorpen liggen afgelegen en geïsoleerd en ook ontbreken vaak de financiële middelen om dit aan te schaffen. Dus Koens belangstelling was gewekt. “Na veel bidden en na veel slapeloze nachten wist ik het zeker”, vertelt hij, “dit is iets wat op onze weg geplaatst wordt.” Hij legde zijn directeursfunctie neer en begon met de uitwerking van het plan van een interactieve app. “We besloten een Engelstalige app te ontwikkelen voor het reguliere onderwijs in PNG. Zo konden we zien of het zou aanslaan en als dat het geval was, wilden we het uitbreiden naar de lokale scholen”, aldus Koen.

_{^{Artikel gaat verder onder de afbeelding.}}

Trainingen voor docenten 
Er was een organisatie actief in het onderwijs in PNG die het project financieel steunde en zorgde voor de implementatie op verschillende scholen. Met behulp van bestaande software werd een app ontwikkeld met interactieve functies, zoals het voorlezen van tekst en allerlei oefeningen. De app bleek een succes. Al snel werden ook docenten in de lokale talen getraind en werd het project uitgebreid. Tijdens de trainingen leren de docenten zelf een digitaal oefenboek voor het leesonderwijs te maken in een lokale taal. Koen is op dit moment nog steeds bij de trainingen en de implementatie betrokken. Petra werkt als ontwerper in het team. Ze werkte mee aan het ontwerpen van de app, illustreert de papieren leesboeken die ook worden gemaakt en verzorgt promotiemateriaal.  

Platenbijbel  
De scholen die meedoen, ontvangen een pakket van een telefoon, een beamer en een zonnepaneel om de beamer op aan te sluiten. Zo kan de leesapp optimaal ingezet worden in de klas en kunnen zelfs scholen in de meest afgelegen dorpen de boeken gebruiken. Bijzonder is dat het pakket ook altijd een SD-kaartje bevat met een platenbijbel. Deze bevat Bijbelverhalen met afbeeldingen en is geschikt voor kinderen uit de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs. Koen: “Na drie jaar bleek uit onderzoek dat het leesonderwijs op alle scholen die met de app werken vooruit was gegaan en vooral het begrijpend lezen. En de meeste positieve reacties van de docenten kwamen op de platenbijbel.“

Het belang van leesonderwijs 
Koen en Petra benadrukken het belang van het leesonderwijs voor het Bijbelvertaalwerk: “Hoe meer mensen goed kunnen lezen, hoe beter ook de vertaalde Bijbel gelezen wordt. Het voorkomt dat deze op de plank blijft liggen omdat mensen niet kunnen lezen.” De platenbijbel is nu ook beschikbaar in het online platform Bloom Library, waardoor Bijbelvertalers hem kunnen gebruiken voor een opstartproject, waarbij Bijbelverhalen vertaald worden in een lokale taal. Inmiddels is dit voor acht taalgroepen gedaan. Petra: “De platenbijbel laat heel duidelijk de rode draad zien door het Oude en Nieuwe Testament heen, dus is ook heel geschikt als evangelisatietool.”

Teleurstellingen incasseren 
Petra en Koen hebben sterk ervaren dat ze steeds weer geleid werden in het werk dat ze doen. Dat betekent niet dat het altijd makkelijk was. “De mensen zijn ontzettend vriendelijk en willen je niet teleurstellen”, vertelt Koen. “Daarom zullen ze altijd ja zeggen als je met een idee komt. Ze zeggen dan niet ronduit, dat gaat niet lukken of daar hebben we geen geld voor. Dat is soms heel frustrerend. Je moet soms echt teleurstellingen incasseren.” Ook Petra liep tegen dingen aan: “Wat ik lastig vond, vooral in het begin, is dat je hier nauwelijks recreatiemogelijkheden hebt. We waren gewend om er zaterdags op uit te trekken en bijvoorbeeld een eind te gaan fietsen. Dat kan hier niet en dat was echt iets wat ik in het begin erg miste. Ik zoek de ontspanning nu meer in de kleinere dingen in huis of in de tuin. Samen eten koken bijvoorbeeld.”  

_{^{Artikel gaat verder onder de afbeelding.}}

Dankbaar 
In 2026 hoopt het gezin Den Hartogh terug te gaan naar Nederland met het oog op het onderwijs van hun zoons Thijs en Chris. Koen blijft het werk vanuit Nederland voortzetten. Koen en Petra: “Het was mooi om zo lang bij het christelijk onderwijs in PNG betrokken te zijn. En het mooiste is dat hiermee ook het Bijbelvertaalwerk wordt ondersteund. Alle digitale boeken die we hebben ontwikkeld zijn beschikbaar in de Bloom Library, dus iedereen die zich met het onderwijs of met vertaalwerk bezighoudt kan ze gebruiken.
We zien dat iets waaraan we jaren hebben gewerkt nu vruchten afwerpt. Daar zijn we dankbaar voor.”

Een verkorte versie van dit interview verscheen eerder in Volken & Talen (februari 2026).