De hobbelige weg naar het hart

Over hobbelige wegen baant de bus zich een weg door het stof van Noordwest-Tanzania. Behendig slalomt de chauffeur om de gaten in het pokdalige wegdek heen. De bus wiegt en schokt, als een onbeholpen danser die zijn ritme nog moet vinden.

We zijn op weg naar een dorp van de Kabwa gemeenschap, waar we vandaag te gast zullen zijn. Bij aankomst stappen we wat stram uit de bus en zoeken beschutting tegen de zon onder een paar bomen naast de kerk. Daar heeft een groep dorpsbewoners zich verzameld om ons te verwelkomen. Ook twee koeien zijn van de partij, zij het op gepaste afstand. Af en toe mengen ze zich met een langgerekt geloei in het gesprek, alsof ze willen laten weten dat ook hun niets ontgaat.

We zijn gekomen om te horen wat de Bijbelvertaling in het Kabwa voor de mensen hier betekent. Al snel valt op dat vooral de vrouwen het woord voeren. Levendig en vol overtuiging vertellen ze wat er in hun gemeenschap is veranderd sinds de Bijbel in hun eigen taal beschikbaar is.

Spreken over een pompoen

Voor veel ouderen, zo vertellen ze, was het Swahili, de taal waarin ze de Bijbel voorheen hoorden, nauwelijks te begrijpen. De woorden klonken wel, maar ze reikten niet tot het hart. Dan neemt, bij uitzondering, een van de mannen het woord. Vroeger, zegt hij, was spreken over God als spreken over een pompoen. Je kende het woord, maar het riep weinig op. Geen gevoel. Geen emotie. 

Maar nu klinkt de Bijbel in de taal waarmee de mensen zijn opgegroeid. Woorden van God in de taal waarin ze elkaar verhalen vertellen. De taal waarin ze hun kinderen toespreken. De taal waarin ze hun vreugde delen en hun verdriet onder woorden brengen. De woorden vinden als vanzelf hun weg naar het hart.

Verbondenheid tussen generaties

De betekenis van de Bijbelvertaling reikt trouwens verder dan dat. Om de Bijbel in het Kabwa te kunnen vertalen, moest de taal eerst op schrift worden gesteld. En daarmee ging, haast sluipenderwijs, nog een andere wereld open. Mensen leerden lezen en schrijven. Kinderen van acht tot tien jaar kunnen inmiddels zelf uit de Bijbel voorlezen. Een van de vrouwen vertelt er zichtbaar verheugd over. Want wie leert lezen in de Bijbel, leert tegelijk lezen in de taal van thuis. Zo wordt niet alleen het geloof doorgegeven, maar krijgt ook de taal van ouders en grootouders een toekomst. En daarmee iets van de cultuur.  Zo worden ook de verhalen en de herinneringen van vorige generaties aan de vergetelheid ontrukt.

Al luisterend dringt tot ons door dat een Bijbelvertaling veel meer teweeg kan brengen dan we ons vooraf hadden voorgesteld. Het gaat om meer dan woorden die zorgvuldig worden gewogen en op papier gezet, ergens achter een bureau met een of ander handig computerprogramma. Het gaat om de waardigheid van een taal. Liever nog: om de waardigheid van een cultuur. Het gaat om de verbondenheid tussen generaties. Om mensen die ontdekken dat hun eigen woorden ertoe doen. Dat ook hun taal een taal is waarin God tot hen kan spreken.

Aan het einde van ons bezoek zingen de gemeenteleden voor ons in het Kabwa. Hun stemmen klinken krachtig en vol overgave. Hun lichamen bewegen moeiteloos mee op het ritme van de muziek. Ook wij worden uitgenodigd om mee te zingen en te bewegen. We doen ons uiterste best, maar onze dansbewegingen zijn al even onbeholpen als die van de bus op de heenweg. De taal van het lichaam laat zich blijkbaar ook niet zomaar vertalen.

Thuisgekomen

De weg naar het dorp was hobbelig. De weg die de Bijbel naar deze gemeenschap heeft afgelegd, zal ongetwijfeld ook niet zonder hobbels zijn geweest. Maar hier, onder een paar bomen naast een eenvoudig kerkje, met op de achtergrond twee onverstoorbaar herkauwende koeien, zien we waar die weg uiteindelijk toe heeft geleid. De woorden van de Bijbel hebben hun weg gevonden naar de taal van thuis. De taal waarin mensen leven, liefhebben, lachen en verdriet delen. Na een lange weg, vol hobbels, zijn die woorden thuisgekomen. In het hart van mensen. En in het hart van een cultuur.