5 taalkundige redenen waarom Google Translate de Bijbel niet kan vertalen

Leestijd: 5 minuten  |  21 augustus 2020

Waarom gebruiken we niet gewoon Google Translate voor het vertalen van de Bijbel? Hier lees je vijf taalkundige redenen waarom menselijke vertalers nodig zijn voor duidelijke, nauwkeurige Bijbelvertalingen.

1. Hoe complex is een woord?

Wat is het langste woord dat je kunt bedenken? Misschien is het een wetenschappelijke term of de naam van een specifieke fobie. Hoe het ook zij, het langste woord dat je kunt bedenken, kan hier waarschijnlijk niet tegenop:

yanataycaćhayalpachiwshillacmanlätacchućh-cansi

Dat is een enkel grammaticaal woord in de Wanca Quechua-taal van Peru. Het bestaat uit 46 letters. Dit ene woord in Wanca Quechua vertaalt zich ruwweg in een volledige (hoewel niet grammaticaal correcte) zin:

“Bovendien weet ik niet zeker of ik je zelfs kan helpen om het helemaal zwart te maken of niet, meneer.”

Het langste woord ter wereld is een woord van 189.819 letters. Google Translate kan de complexiteit van woorden niet volledig aan.

2. Wacht, dit woord bestaat niet en kunnen we niet vertalen!

Iets dat fascinerend is aan verschillende talen is dat ze niet altijd dezelfde woorden delen. Het voelt alsof we een woord hebben voor elke situatie en elk item in het Nederlands, maar dat is niet het geval. Zo is er in het Indonesisch een woord dat de actie beschrijft van iemand op de andere schouder tikken om hem in de verkeerde richting te laten kijken: Mencolek. In het Nederlands is daar geen woord voor.

Er zijn ook woorden die niet in andere talen voorkomen. De Chuka-sprekers in Kenia hebben geen woord voor ‘ambassadeur’ of ‘gezant’. Dit werd problematisch toen het Chuka- vertaalteam Efeze 6 vers 20 aan het vertalen was: ‘waarvan ik een gezant ben in ketenen, opdat ik daarin vrijmoedig mag spreken, zoals ik moet spreken’ (HSV).

Het team raadpleegde de leden van de gemeenschap over het woord en zij bepaalden dat de opties die het dichtst bij elkaar kwamen woorden waren voor ‘spion’, ‘woordvoerder’, ‘boodschapper’ en ‘vertegenwoordiger’. Het team besloot het zelfstandig naamwoord ‘ambassadeur’ te vervangen door ‘boodschapper’ en het woord te versterken met het werkwoord ‘vertegenwoordigen’.

3. Omdat we bewerken

Bewerken houdt meestal in dat wordt gecontroleerd of de tekst grammaticaal correct is, de zinnen goed zijn gestructureerd en we controleren of alles logisch is.

Voor het vertaalteam van Mbe in Nigeria werd dit een probleem toen ze Lukas 2:7 aan het herzien waren, waar Jezus wordt beschreven als liggend in een kribbe. Het team had het woord ókpáng – een traditionele wieg die door de Mbe werd gebruikt – gebruikt voor de term ‘kribbe’. Het probleem is dat een ókpáng iets is dat elke Mbe-moeder wil dat haar pasgeboren baby wordt geplaatst, dus de betekenis ging verloren.

Een vertaler zei:

‘We voeren onze dieren uit een oude, versleten mand die niet meer bruikbaar is, behalve om de dieren te voeren. We noemen het ‘ɛ́dzábrí.’.

Het team testte het door het verhaal van Jezus’ geboorte voor te lezen aan kerkgroepen en individuen in Mbe-dorpen. Terwijl de Mbe luisterde, waren ze zichtbaar ontroerd. Ze zagen de pasgeboren baby in de voedermand van de dieren liggen en begrepen dat Jezus bereid was alles te doen wat nodig was om hen te bereiken.

4. Graven buiten het woordenboek

Als je voor het eerst Nederlands leert en je leert de verleden tijd van woorden, dan leer je dat ‘lopen’ ‘liep’ wordt en zou je logischerwijs kunnen aannemen dat ‘kopen’ ‘kiep’ wordt. We weten allemaal dat dat niet zo is.

De Hdi-vertalers in Kameroen leerden dat ze voor bijna elk werkwoord vormen konden vinden die eindigen op -i, -a en -u.

Maar als het op het woord ‘liefde’ aankwam, konden ze alleen vormen vinden die eindigen op -i en -a: dvi en dva. Dus waarom niet -u? De vertalers ontdekten dat in Hdi dat soort liefde – dvu – niet kon bestaan ​​omdat het betekende dat je van iemand zou houden, wat er ook gebeurt. Op dat moment realiseerden de vertalers zich dat God zo van mensen houdt. Met één simpele klinker veranderde alles. Eeuwenlang werd dat kleine woord, dvu, ongebruikt, maar nu was het beschikbaar, grammaticaal correct en heel begrijpelijk.

5. Werkwoorden die gedetailleerd zijn om te vertalen

In een Nederlandse tekst kunnen we veel gebruik maken van synoniemen. In andere talen zijn er meer keuzes voor verschillende woorden – maar met zeer specifieke betekenissen.

Als je zoekt naar een ander woord in de zin: “Ik droeg de baby en liep door de kamer”, dan kan ik ‘dragen’ vervangen door ‘vasthouden’. Maar de Tzeltal-taal in Zuid-Mexico heeft 26 zeer specifieke werkwoorden voor ‘dragen’. ‘Lat’ betekent in een bord of container dragen, ‘katten’ betekent ‘stevig vastgrijpen tussen twee objecten’ en tuch betekent ‘in een verticale positie dragen’. En dat zijn slechts drie van de 26 opties! En dan moet je nog beginnen met vertalen.

Het is belangrijk dat deze werkwoorden correct worden gebruikt, anders kan de hele betekenis van de zin veranderen. Dat maakt Bijbelvertalen lastig, maar het voegt visuele details toe die we in het Nederlands (en die de vertaalmachine) kunnen missen.

Tot slot

Hierboven las je vijf redenen waarom we niet Google Translate zomaar gebruiken. Bijbelvertalers verbazen ons met hun vaardigheden en doorzettingsvermogen. Op een dag zal het laatste woord van het laatste stukje Schrift voor de laatste taal worden vertaald en iedereen zal het verhaal van Gods liefde kunnen begrijpen.

Dank God dat hij vertalers de unieke gaven en passies heeft gegeven die ze nodig hebben om te vertalen en zo deel te nemen aan dit belangrijke werk.

Lees hier meer verhalen over het wereldwijde vertaalwerk.

Help mee vertalen

Ondersteun het Bijbelvertaalwerk!

Deel dit bericht

Gerelateerd

Bijbelvertaler Hessel Visser promoveert aan TUA

Op 28 juni 2022 hoopt Hessel Visser, werkzaam voor onder andere Wycliffe Bijbelvertalers, te promoveren. De promotie vindt plaats aan…

Lees meer

Hoe God krachtig werkt door verhalenvertellers

‘Tufí, jouw God bestaat echt!’ In een grote, drukke stad, midden in een land* in Azië, zit een groepje mensen….

Lees meer

We houden hoop!

‘In 1991 begint ons avontuur. We vertrekken naar West-Azië. Er volgt veel taalstudie. Omdat de taal die de mensen daar…

Lees meer

‘Ik kon niet stoppen met Bijbellezen’

Maartje Kok, auteur van het boekje 'Bijbellezen, over de kracht van Gods Woord en het belang van dagelijks Bijbellezen.

Lees meer

5 tips om meer te bidden voor Bijbelvertaalwerk

Je bent betrokken bij het werk van Wycliffe Bijbelvertalers, maar verlangt ernaar om het een grotere plek te geven in…

Lees meer

Een les in vergeving

Het is stil. Zes jongeren zitten voorovergebogen om een tafel op een veranda, ergens in Kameroen. De een heeft een…

Lees meer

Jaarverslag 2021: Vertaalwerk gaat onverminderd hard door, ondanks tegenslagen

Wycliffe Bijbelvertalers publiceert jaarverslag 2021. Het Bijbelvertaalwerk gaat onverminderd hard door, ondanks covid-19 en andere beperkingen.

Lees meer

De kracht van gebed

Orchid Island is een klein eiland voor de zuidoostelijke kust van Taiwan. Het is de woonplaats van de ongeveer 4000…

Lees meer

‘Jouw God bestaat echt!’

In een grote, drukke stad, midden in een land* in Azië, zit een groepje mensen. Het gesprek gaat over het…

Lees meer

Bevrijd van duistere machten

In Tanzania werd onlangs een Nieuw Testament gepubliceerd in de Simbititaal. Dit had en heeft levensveranderende gevolgen. Ik sprak met…

Lees meer

Bijbelvertaalwerk in Oekraïne en Rusland

De wereldwijde Bijbelvertaalbeweging is geschokt door de Russische inval in Oekraïne. Wat een leed en onveiligheid brengt het teweeg! Hoe…

Lees meer

Bid voor de situatie in Oekraïne 

Vanwege de oorlog in Oekraïne, roepen we u op om te bidden. Wij willen u vragen deze dagen te bidden…

Lees meer

Vertalen in gebarentaal in Azië

Een bijzonder nieuw project is onlangs gestart! In Zuidoost-Azië is gestart met vertalen in gebarentaal. Er wordt in twee gebarentalen…

Lees meer

Nieuwe veldmedewerker uitgezonden naar Azië

We hebben een nieuwe veldmedewerker uitgezonden! Onlangs is Elizabeth* uitgezonden naar Azië. Na een indrukwekkende kerkdienst waarin Gods zegen werd…

Lees meer

Starten in zes nieuwe talen in DR Congo

Collega Richard is net teruggekomen uit DR Congo – met geweldig nieuws. “Ongelooflijk, wat daar momenteel gebeurt! Alle deuren gaan open. We kunnen niet wachten! ” …

Lees meer

Negen extra talen in DR Congo

Collega Richard is net voor de lockdown teruggekomen uit de Democratische Republiek Congo – met geweldig nieuws. Hij vertelde mij:…

Lees meer

Kerst in de Bijbel: Eén klinker veranderde het leven van heel veel mensen

Hoe begrijp je de diepere betekenis van Kerst uit de Bijbel? Hoe vertaal je het woord ‘liefde’ zo correct mogelijk?…

Lees meer

Nederlandse taalkundige geëvacueerd na toenemende dreiging in Ethiopië

De regering van Ethiopië heeft de noodtoestand uitgeroepen, omdat het gewapende conflict in het noorden van het land uit de…

Lees meer

Simbiti ontvangen Nieuwe Testament

Een mooi feest, grote dankbaarheid en de blijdschap is van de gezichten af te lezen. Na veel jaren werk hebben…

Lees meer

Dit jaar voor 22 miljoen mensen Bijbelvertaalprojecten gestart

In het afgelopen jaar is er in 122 taalgroepen gestart met een Bijbelvertaalproject. “Er zijn nog nooit zoveel vertaalprojecten geweest…

Lees meer